Een proefschrift staat boordevol nieuwe inzichten. Wat zijn de belangrijkste bevindingen? En welke les kun jij er als zorgprofessional uit trekken? Dat kan niemand je beter vertellen dan de kersverse doctor zelf. Dit keer Jelle Lubbers, onderzoeker bij Pro Persona Research en het Radboudumc Expertisecentrum voor Mindfulness over zijnproefschrift Mindfulness-Based Cognitive Therapy for depressive symptoms: who benefits most and how does it work?
Welk probleem staat centraal?
Depressie is een veelvoorkomende, ernstige aandoening die één op de vier Nederlanders treft en grote impact heeft op het leven van de patiënt en diens omgeving. Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT) is bewezen effectief in het voorkomen van terugval en verminderen van depressieve klachten. Niet iedereen heeft echter evenveel baat bij MBCT.
Waar spitste je onderzoek zich op toe?
Mijn onderzoek richt zich op het voorspellen voor wie MBCT het meest effectief is, zodat we de juiste patiënten kunnen toewijzen aan de therapie. Daarnaast onderzocht ik hoe MBCT zorgt voor klachtenreductie. Dit kan helpen om in de toekomst de therapie te verbeteren en nog meer mensen te helpen.
Wat zijn de belangrijkste bevindingen uit je proefschrift?
- Bij patiënten met huidige of terugkerende depressie laten we zien dat MBCT (ten opzichte van gebruikelijke zorg) zorgt voor een afname in depressieve klachten, wat eerder onderzoek bevestigt
- MBCT bleek het meest effectief voor patiënten die veel piekeren en patiënten die lager scoorden op zelfcompassie
- MBCT had een positief effect op de veronderstelde werkingsmechanismen: vermindering in piekeren en negatieve zelfgerelateerde geheugenbias, en een toename in mindfulness- en compassievaardigheden
- We konden echter niet aantonen dat verandering in de veronderstelde mechanismen halverwege de training vermindering in depressieve klachten na de training verklaarde
- Patiënten met een depressieve stoornis verschillen in hoe goed zij zijn in de verschillende onderdelen van mindfulness: we vonden vier groepen met een verschillend mindfulnessprofiel. Patiënten met het ‘Oordelend Observeren’ profiel zijn bijvoorbeeld goed in het observeren van ervaringen (zoals gedachten en emoties), maar ook vrij reactief en oordelend over die ervaringen
- Na MBCT training veranderde een gedeelte (38%) van de patiënten van mindfulnessprofiel, wat gepaard ging met betere behandeluitkomsten
Welke haken en ogen zitten er aan je onderzoek?
De analyses binnen dit promotieonderzoek waren exploratief van aard, en daarom is replicatie nodig voor robuustere conclusies. Daarnaast hebben we veronderstelde mechanismen (zoals piekeren) en uitkomsten vóór, halverwege en na de behandeling gemeten om hun volgorde in verandering te onderzoeken. Halverwege bleken er echter nog geen verschillen tussen MBCT en controlegroep. Mogelijk was dit meetmoment dus te vroeg. Toekomstig onderzoek zou later kunnen meten (bijv. sessie-6) of dynamischer (zoals dagboekmetingen) om het samenspel tussen mechanisme en uitkomst beter te begrijpen.
Wat moet volgens jou de volgende stap in het onderzoek zijn?
Het lijkt me interessant te onderzoeken of een op maat gemaakte MBCT, afgestemd op het mindfulness profiel van de patiënt, de effectiviteit kan vergroten. Ook zou ik de rol van (zelf)compassie verder onderzoeken, want compassievaardigheden lijken een belangrijke rol te spelen in het effect van MBCT. Dan zou ik bijvoorbeeld naar compassieprofielen kijken, maar ook het samenspel tussen veranderingen in compassie en uitkomst beter onderzoeken (door dit wekelijks of zelfs dagelijks te meten).
Het mooie is dat ik een beurs heb gekregen om de rol van compassie en bevestiging in mindfulness (MBCT) en compassietraining (MBCL) verder te onderzoeken. Hierbij zijn we niet alleen geïnteresseerd in de rol van zelfcompassie, maar ook in de rol van compassie tussen trainer en deelnemers en de deelnemers onder elkaar. Ook gaan we onderzoeken of de mate waarin de patiënt zich bevestigd voelt door de trainer invloed heeft op de effectiviteit van de training.
Welke boodschap wil je dat zorgprofessionals meenemen uit je proefschrift?
MBCT – een bewezen effectieve behandeling voor depressie – lijkt het meest effectief voor patiënten die veel piekeren en weinig zelfcompassie hebben. Dus behandelaren: overweeg MBCT voor depressieve patiënten, juist als ze zelfkritisch zijn en worstelen met veel piekergedachten.
Titel proefschrift:
Mindfulness-Based Cognitive Therapy for depressive symptoms: who benefits most and how does it work?
Promovendus:
Jelle Lubbers
Universiteit:
Radboud Universiteit (Nijmegen)
Promotiedatum:
4 april 2025
Proefschrift:
Download
Over de auteur
Jelle deed zijn promotieonderzoek bij Pro Persona Research en het Radboudumc Expertisecentrum voor Mindfulness. Nu is hij postdoc onderzoeker bij ditzelfde Expertisecentrum waar hij in opdracht van ZonMw onderzoek doet naar de implementatiestatus van Mindfulness-Based Interventies (MBIs) binnen de tweedelijns GGZ. Vanaf juni zal hij starten met onderzoek vanuit het dr. Anna Terruwe Fonds, waarin hij de rol van compassie en bevestiging in mindfulness en compassietraining zal gaan onderzoeken.
