Deze animatie is bedoeld om kinderen voor te lichten over angststoornissen. In het filmpje vertelt Robin over waar zij last van heeft, wat er tijdens de therapie gebeurt en wat ze aan de behandeling heeft gehad. De informatie hieronder is bedoeld voor ouders. Je leest hier meer over wat de behandeling nou eigenlijk inhoudt en wat voor rol jij als ouder kunt spelen in de ondersteuning van jouw kind.
Rol van ouders binnen de behandeling
Als ouder speel je een belangrijke rol in de behandeling. Jij ziet je kind dagelijks en hebt daardoor vaak als eerste zicht op wanneer angst opkomt, afneemt of tot vermijding leidt. Deze informatie helpt de therapeut de behandeling goed af te stemmen. Daarnaast ben jij belangrijk in het motiveren van je kind: wanneer jij vertrouwen uitstraalt in de stappen van de behandeling, helpt dat je kind om spannende oefeningen aan te durven.
Bij angst kun je als ouder het idee hebben dat het helpt als je meebeweegt met de angst van je kind, zoals geruststellen, vermijden of dingen overnemen. Dat speelt vaak een grote rol. Dit gebeurt uit zorg, maar kan angst onbedoeld versterken. In de ouderbegeleiding wordt aandacht besteed aan het herkennen van dit patroon en aan manieren om je kind juist te helpen dapperder en zelfstandiger te worden. Ouders worden daarom in vrijwel alle behandelingen betrokken, maar de manier waarop kan verschillen: samen in sessies, in aparte oudergesprekken of als coach bij het oefenen thuis.
Naast deze informerende en ondersteunende rol bied je ook emotionele steun: luisteren, je kind serieus nemen en helpen om moeilijke momenten aan te gaan. Oudersessies worden vaak toegevoegd om jou daarin te begeleiden.
Wat is een angststoornis?
Iedereen voelt zich weleens bang. Angst helpt om alert te zijn wanneer er gevaar is. Bij kinderen horen bepaalde angsten ook bij de normale ontwikkeling: jonge kinderen kunnen bijvoorbeeld bang zijn voor het donker, voor monsters, om gescheiden te worden van hun ouders, of voor onbekende situaties. Naarmate kinderen ouder worden, komen angsten over meer realistische zorgen vaker voor, zoals faalangst, sociale angst of zorgen over prestaties.
Soms blijft angst bestaan terwijl er geen echt gevaar meer is. Je kind kan bang zijn om fouten te maken, om alleen te zijn, voor sociale situaties of voor dieren of ruimtes.
Wanneer angst langere tijd blijft bestaan, heel heftig is of ervoor zorgt dat je kind dingen niet meer durft te doen, kan er sprake zijn van een angststoornis. Dit kan zich uiten in paniek, buikpijn, piekeren, vermijding, slecht slapen of terugtrekken. Angstklachten komen veel voor bij kinderen en jongeren en zijn goed te behandelen met cognitieve gedragstherapie (CGT).
Wanneer heb je hulp nodig?
Het is normaal dat kinderen periodes angstiger zijn, bijvoorbeeld door veranderingen of spannende gebeurtenissen. Meestal verdwijnen deze angsten vanzelf. Hulp is nodig wanneer de angst:
- langer dan enkele weken aanhoudt,
- het dagelijks leven belemmert,
- leidt tot lichamelijke klachten, of
- ervoor zorgt dat je kind activiteiten of sociale contacten vermijdt.
In die situaties is behandeling behulpzaam om te voorkomen dat angst groter wordt.
Hoe ontstaat een angststoornis?
Angst ontstaat door een combinatie van gevoeligheid, eerdere ervaringen en leren. Wanneer een situatie spannend voelt, kan je kind die gaan vermijden. Op de korte termijn geeft dat opluchting, maar op de lange termijn blijft de angst bestaan. Je kind leert dan niet dat de verwachting (“er gebeurt iets ergs”) vaak niet klopt. Ook angstige gedachten kunnen de angst versterken.
CGT helpt kinderen om deze cirkel te doorbreken door anders te leren denken én door te ervaren dat angst in de praktijk vaak meevalt of vanzelf zakt.
Wel of geen medicatie?
Voor angstklachten bij kinderen en jongeren heeft cognitieve gedragstherapie de voorkeur. Het is de best onderzochte en meest effectieve behandeling. Medicatie wordt alleen overwogen wanneer klachten zeer ernstig zijn of wanneer CGT onvoldoende effect heeft gehad. Kalmeringsmiddelen en slaapmiddelen worden niet aangeraden: ze geven tijdelijk rust, maar pakken de angst niet aan en kunnen klachten op de lange termijn verergeren.
De behandelaar bespreekt altijd zorgvuldig of medicatie nodig is en wat de voor- en nadelen zijn.
Wat kun je verwachten van een behandeling?
Stap 1: Uitleg en doelen stellen
In de eerste sessies krijgt je kind uitleg over hoe angst werkt en wat er in het lichaam gebeurt. Jullie horen hoe CGT helpt en hoe de behandeling eruitziet. Samen met de therapeut bepaalt je kind doelen: welke situaties zijn moeilijk en wat wil je kind weer kunnen?
Stap 2: Oefenen met spannende situaties
Een belangrijk onderdeel van CGT is het aangaan van situaties die nu nog spannend zijn (exposure). Je kind oefent met verschillende situaties die angst oproepen of nu vermeden worden. Je kind oefent niet alleen van “makkelijk naar moeilijk”, maar vooral op manieren die helpen om angstige verwachtingen te testen en te ervaren dat die vaak niet uitkomen. In overleg bepalen je kind en de therapeut welke situaties eerst worden geoefend. Het doel is dat je kind ervaart dat angstige verwachtingen vaak niet uitkomen en dat de spanning vanzelf zakt. Oefenen gebeurt zowel in de sessies als thuis.
Stap 3: Werken aan gedachten
Daarnaast leert je kind angstige of negatieve gedachten herkennen en andere, helpende gedachten te gebruiken. Dit gebeurt op een manier die past bij de leeftijd, bijvoorbeeld met helpende zinnen, tekeningen of kaartjes. Dit ondersteunt het oefenen en helpt om situaties realistischer te bekijken.
Over de behandeling
Een behandeling bestaat meestal uit 10 tot 25 wekelijkse sessies. Die duren meestal 45 tot 60 minuten. Hoeveel sessies er precies nodig zijn, hangt af van de ernst van je klachten. Het kan zijn dat sommige klachten niet helemaal verdwijnen. De behandeling kan je dan wel helpen om er minder last van te hebben.
