Een proefschrift staat boordevol nieuwe inzichten. Wat zijn de belangrijkste bevindingen? En welke les kun jij er als zorgprofessional uit trekken? Dat kan niemand je beter vertellen dan de kersverse doctor zelf. Dit keer Laura de Nooij, postdoc onderzoeker bij Amsterdam UMC over haar proefschrift ‘Toward Tailored Treatments: Understanding biological stress regulation to personalize therapy for posttraumatic stress disorder’.
Welk probleem staat centraal?
Bestaande evidence-based behandelingen voor posttraumatische stressstoornis (PTSS) zoals exposuretherapie werken niet voor iedereen. Ervaringen uit de klinische praktijk suggereren dat PTSS-behandeling minder goed werkt voor mensen met een complexe achtergrond van vroege jeugdtrauma’s. Voor een beter behandelresultaat zouden we de therapie in de toekomst graag persoonlijker afstemmen.
Waar spitste je onderzoek zich op toe?
Mijn proefschrift focust op biologische stresssystemen, omdat we denken dat individuele verschillen aanknopingspunten kunnen bieden voor de personalisatie van PTSS-behandelingen.
Ten eerste keek ik naar het stresshormoon cortisol en naar endocannabinoïden. Dit zijn beide belangrijke stresssignaalstoffen voor een goede regulatie bij stress en in eerder onderzoek gerelateerd aan PTSS. Ten tweede was ik geïnteresseerd in neurale mechanismen gerelateerd aan extinctieleren, omdat dit leerproces essentieel is voor de effectiviteit van exposuretherapie.
Wat zijn de belangrijkste bevindingen uit je proefschrift?
Lagere waarden van cortisol en de endocannabinoïde 2-AG hangen samen met vroege jeugdstress en zijn ook gerelateerd aan functionele veranderingen in emotienetwerken in het brein. Dit laat zien hoe vroege ervaringen stressregulatiesystemen zouden kunnen vormgeven en daarmee kunnen bijdragen aan kwetsbaarheid of veerkracht voor PTSS en andere psychopathologie.
Cruciaal voor behandelsucces bij PTSS is dat de herinnering van veiligheid na angstuitdoving niet alleen naar boven komt in specifieke situaties, maar generaliseert naar het dagelijks leven. Het hersengebied nucleus reuniens blijkt belangrijk voor het – afhankelijk van context (bijv. omgeving) – ophalen van extinctiegeheugen.
Met deze onderzoeken komt maatwerkzorg voor PTSS dat rekening houdt met individuele verschillen in biologische stresssystemen een stap dichterbij. Ook loopt er nog een onderzoek naar of het toedienen van cortisol het uitdoven van angst kan versterken bij PTSS-patiënten met lage cortisolwaarden. Dat kan een stap zijn richting een meer gepersonaliseerde behandeling.
Welke haken en ogen zitten er aan je onderzoek?
Deze bevindingen zijn op basis van studies met mensen zonder PTSS of andere psychopathologie. Aan de ene kant is dit een voordeel: zo kunnen we goed onderzoeken wat het mogelijke effect is van vroege jeugdstress, zonder inmenging van ziekte-gerelateerde processen. Aan de andere kant moet dan nog blijken wat de precieze implicaties zijn voor aandoeningen zoals PTSS. Daarnaast gaat het natuurlijk om correlationeel onderzoek en werd vroege jeugdstress gemeten op basis van retrospectieve zelfrapportage.
Wat moet volgens jou de volgende stap in het onderzoek zijn?
Allereerst ben ik benieuwd naar de uitkomsten van onze PTSS-studie, vervolgens is nog meer onderzoek nodig bij mensen met PTSS. Daarnaast lijkt het mij interessant om te kijken of focused ultrasound (FUS), een relatief nieuwe methode voor neuromodulatie, kan worden gebruikt in onderzoek naar de nucleus reuniens. Dit zou helpen om causale uitspraken te kunnen doen over de rol van dit hersengebied. Wellicht heeft FUS zelfs potentie als behandelmethode voor PTSS , net zoals repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS) dat bleek te hebben voor depressie.
Welke boodschap wil je dat zorgprofessionals meenemen uit je proefschrift?
Ook fundamentelere studies vinden uiteindelijk vaak hun weg naar de praktijk. Jouw enthousiasme richting je cliënt over het belang van onderzoek kan het verschil maken!
Titel proefschrift:
Biologische stresssystemen en gepersonaliseerde PTSS-behandeling
Promovendus:
Laura de Nooij
Universiteit:
Radboud Universiteit
Promotiedatum:
13 november 2025
Proefschrift:
Download
Over de auteur
Laura de Nooij werkt nu als postdoc onderzoeker bij de academische werkplaats GEZIeN (een samenwerking van Amsterdam UMC, Levvel en Arkin) aan de implementatie van gezinsgericht werken binnen de GGZ. In de toekomst wil ze graag meer klinische ervaring opdoen als psycholoog en zich verder ontwikkelen tot scientist-practitioner.
