Een proefschrift staat boordevol nieuwe inzichten. Wat zijn de belangrijkste bevindingen? En welke les kun jij er als zorgprofessional uit trekken? Dat kan niemand je beter vertellen dan de kersverse doctor zelf. Dit keer Laurian Hafkemeijer, klinisch psycholoog en onderzoeker, over haar proefschrift: Expanding Horizons. EMDR therapy in patients with a personality disorder.
Welk probleem staat centraal?
Mensen met een persoonlijkheidsstoornis hebben vaak ingrijpende gebeurtenissen meegemaakt, van klassieke trauma’s tot emotioneel geweld en verwaarlozing. Onverwerkte herinneringen kunnen een sterke emotionele lading behouden en klachten en disfunctionele patronen in het hier en nu blijven aansturen, ook zonder PTSS-diagnose. Het gericht desensitiseren van deze herinneringen wordt bij deze doelgroep niet standaard ingezet. Mijn proefschrift onderzoekt of EMDR-therapie veilig en effectief is bij mensen met een persoonlijkheidsstoornis, ook zonder PTSS-diagnose.
Waar spitste je onderzoek zich op toe?
De onderzoeken in mijn proefschrift richtten zich op de effectiviteit en veiligheid van EMDR-therapie bij mensen met een persoonlijkheidsstoornis, met en zonder PTSS-diagnose. Binnen een individuele casusconceptualisatie werd samen met de patiënt onderzocht welke intrusies en onverwerkte herinneringen samenhingen met huidige klachten en disfunctionele patronen, ongeacht het DSM-5 A-criterium. Deze herinneringen werden vervolgens behandeld met EMDR-therapie.
Wat zijn de belangrijkste bevindingen uit je proefschrift?
We voerden een RCT-studie uit waarbij 97 poliklinische patiënten met een persoonlijkheidsstoornis zonder PTSS-diagnose werden toegewezen aan een sessie voor het opstellen van een persoonlijke casusconceptualisatie en vier sessies EMDR-therapie van 90 minuten of een wachtlijstcontrolegroep, gevolgd door drie maanden gebruikelijke behandeling voor hun persoonlijkheidsstoornis. Dit is wat we zagen:
- Vergeleken met de wachtlijstconditie leidde EMDR-therapie tot een significant grotere afname van psychische klachten bij mensen met een persoonlijkheidsstoornis, ook wanneer zij niet voldeden aan de criteria voor PTSS.
- Naast symptoomreductie werden significante verbeteringen gezien in algemeen functioneren en werden er aanwijzingen gevonden voor verbeteringen in persoonlijkheidsfunctioneren.
- Nadat beide groepen drie maanden de gebruikelijke behandeling voor hun persoonlijkheidsstoornis hadden gekregen, waren de verschillen tussen de groepen op de uitkomstmaten niet meer significant.
- EMDR-therapie bleek effectief bij het behandelen van herinneringen aan uiteenlopende ingrijpende ervaringen, waaronder emotioneel misbruik en verwaarlozing, die niet onder het DSM-5 A-criterium vallen.
- Hoewel tijdelijke verergering van klachten tijdens de behandeling voorkwam, liet 98% van de patiënten verbetering zien van begin tot einde van de behandeling. Een toename van klachten en suïcidale gedachten kwam vaker voor in de wachtlijstconditie.
Hierna voerden wij een RCT uit (de TEMPO-studie) waaraan 159 patiënten meededen met een persoonlijkheidsstoornis, zowel met als zonder PTSS-diagnose. In dit onderzoek werden 10 sessies EMDR-therapie van 90 minuten vergeleken met een wachtlijstcontrolegroep. Hieruit bleek dat PTSS-klachten vaak voor kwamen en verminderden, ook bij mensen die niet aan een PTSS-diagnose voldeden.
Welke haken en ogen zitten er aan je onderzoek?
De follow-upduur was beperkt, waardoor langetermijneffecten nog onvoldoende bekend zijn. Daarnaast werd EMDR-therapie als eerste stap vergeleken met een wachtlijstconditie. Vergelijking met andere actieve behandelvormen is nodig om de relatieve effectiviteit beter vast te stellen.
Wat moet volgens jou de volgende stap in het onderzoek zijn?
Een volgende stap is vergelijkend onderzoek naar verschillende behandelstrategieën bij mensen met een persoonlijkheidsstoornis, waaronder expliciet traumagerichte interventies. Daarbij is het essentieel te onderzoeken wat voor wie werkt en waarom, en wanneer gerichte traumaverwerking voldoende kan zijn of aanvullende behandeling nodig blijft. Deze inzichten zijn belangrijk met het oog op richtlijnontwikkeling.
Welke boodschap wil je dat zorgprofessionals meenemen uit je proefschrift?
Mensen worden gevormd door wat zij meemaken. Ook zonder PTSS kunnen onverwerkte herinneringen klachten en patronen in stand houden: kijk daarom voorbij diagnostische grenzen.
Titel proefschrift:
Verruimende horizonnen. EMDR-therapie bij patiënten met een persoonlijkheidsstoornis
Promovendus:
Laurian Hafkemeijer
Universiteit:
Erasmus Universiteit Rotterdam
Promotiedatum:
13 november 2025
Proefschrift:
Download
Over de auteur
Laurian Hafkemeijer is klinisch psycholoog en onderzoeker bij GGZ Delfland. Ze is EMDR Europe Consultant, lid van de Wetenschapscommissie van de Vereniging EMDR Nederland, VGCt supervisor en CGT-docent. In haar werk richt Laurian zich op het verbeteren van traumagerichte zorg bij mensen met ernstige en langdurige problematiek en op het slaan van een brug tussen wetenschap en klinische praktijk.
