🖨️ Download de QR-code naar de brochure om zelf te printen en mee te geven aan cliënten.
Cognitieve gedragstherapie (CGT) leert je om anders tegen moeilijke situaties aan te kijken en om daar anders mee om te gaan. De therapie gaat over gedachtes en gedrag, ofwel denken en doen. De eerste stap is om de klacht in kaart te brengen. Daarna werk je met de therapeut samen om je doelen te bereiken. Je onderzoekt in welke mate je gedachtes en gedrag helpend zijn. Dat doe je door samen na te denken en vooral door dingen uit te proberen. Vaak blijkt dat de situatie niet zo negatief is als je denkt (verwacht), maar je moet het eerst ervaren om het te geloven. Door deze aanpak verminderen je klachten. Je wordt sterker, voelt je veiliger en hebt meer controle. De mensen om je heen zijn ook belangrijk in de therapie en worden waar mogelijk betrokken om verder te komen.
Wat is OCS?
Mensen met een obsessieve-compulsieve stoornis hebben last van dwanggedachten (obsessies) en/of dwanghandelingen (compulsies). Dwanggedachten zijn steeds terugkerende gedachten, ideeën of voorstellingen die zich opdringen en je moeilijk loslaten. Zulke gedachten zijn ongewild en onplezierig. Dwanghandelingen zijn handelingen die steeds op een bepaalde manier moeten worden uitgevoerd: zogenaamde rituelen. Wanneer deze handelingen niet op de vaste manier worden uitgevoerd, geeft dit veel spanning of angst.
Voorbeelden van dwanggedachten zijn de angst om iets verkeerd te doen en grote fouten te maken, of de angst besmet te raken met een ziekte. Dwanghandelingen zijn dan dingen die iemand doet om de dwanggedachten de baas te blijven: bijvoorbeeld steeds opnieuw je handen wassen om een vermeende ziekte te voorkomen of eindeloos controleren of je wel het juiste hebt gedaan. Ook speelt vermijdingsgedrag vaak een grote rol bij dwang. Situaties die angst oproepen ga je dan uit de weg waardoor je steeds meer beperkt raakt in het dagelijks leven.
Wanneer heb je hulp nodig?
Er is sprake van een dwangstoornis als je minimaal een uur per dag kwijt bent aan dwanggedachten en/of dwanghandelingen. Je hebt hulp nodig als je je onrustig, gespannen of angstig voelt, en wanneer je merkt dat de dwang je normale, dagelijkse bezigheden steeds meer belemmert: bijvoorbeeld tijdens je werk of studie, of bij sociale activiteiten en relaties.
Twijfel je of je hulp nodig hebt? Bespreek het met je huisarts.
Hoe ontstaat OCS?
Er is niet één oorzaak aan te wijzen voor het ontstaan van een dwangstoornis. Als er in de familie dwangstoornissen voorkomen, is de kans groter dat jij er ook een ontwikkelt. Dwangstoornissen kunnen dus erfelijk zijn. Ook lichamelijke oorzaken, wat je meemaakt in het leven en persoonlijke eigenschappen kunnen het risico verhogen op het ontstaan van een dwangstoornis.
Vaak zien we dat dwang klein begint. Doordat dwanghandelingen op korte termijn ontspanning en rust geven, ga je vaak steeds meer dwanghandelingen uitvoeren.
Wat is cognitieve gedragstherapie?
Cognitieve gedragstherapie onderzoekt de samenhang tussen gebeurtenissen, gevoelens, gedachten en gedrag. Het is een actieve therapie, waarbij je onderzoekt wat je klachten precies zijn en wat ze beïnvloedt. CGT is evidence based: uit onderzoek blijkt dat de behandeling werkt bij het verminderen van verschillende soorten klachten. Als je wilt weten of de CGT-behandeling wordt vergoed, kun je het beste contact opnemen met je zorgverzekeraar. Soms is een combinatie van therapie en medicijnen nodig. Wat voor jou het beste is, bekijk je samen met je behandelaar.
Wat kun je verwachten van een behandeling?
Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een effectieve behandeling bij een dwangstoornis: vijftig tot zeventig procent van de mensen heeft er baat bij. Daarom is een CGT-behandeling de eerste keus bij behandeling van angstklachten. Het belangrijkste bij deze behandeling is dat er veel geoefend wordt. Dat gebeurt door middel van exposure, waarbij je blootgesteld wordt aan beangstigde situaties, en responspreventie, waarbij je geen ‘geruststellende’ handelingen uitvoert.
Samen met je therapeut ga je stap voor stap op weg. Door de angstige situatie op te zoeken en dan de geruststellende handelingen stapje voor stapje weg te laten, zal je merken dat je de angst kan verdragen en dat waar je bang voor bent niet uitkomt.
De exposure- en responspreventie-oefeningen zal je vaak moeten herhalen en in verschillende situaties moeten uitvoeren. Door dit vaak te oefenen, in zoveel mogelijk verschillende situaties, zal de angst steeds verder afnemen.
Naast exposuretherapie is het belangrijk om kritisch naar je gedachten te kijken en te onderzoeken of je angsten wel een goede reden hebben. Door kritische vragen te stellen, bewijzen voor en tegen op te stellen, en door het doen van gedragsexperimenten, kan de geloofwaardigheid van je angstige gedachten afnemen.
Wil je zeker zijn van een goede CGT-behandeling? Ga dan naar een behandelaar die ingeschreven is bij de VGCt. Dan krijg je een therapeut die goed opgeleid en nageschoold is. Vraag je huisarts ernaar of zoek in het VGCt-register op de VGCt-website.
Wel of geen medicatie?
klachten kan medicatie als aanvulling helpen. Dit gaat dan meestal over antidepressiva. Medicatie kan ervoor zorgen dat een dwangstoornis milder wordt en dat de exposure-therapie beter uitgevoerd kan worden.
Een nadeel is dat er lichamelijke bijwerkingen kunnen optreden en dat het leereffect na de exposuretherapie minder krachtig is. Daarom heeft therapie in eerste instantie de voorkeur.
Over de behandeling
Een behandeling bestaat meestal uit 10 tot 25 wekelijkse sessies. Die duren elk meestal 45 tot 60 minuten. Er bestaan ook goede (begeleide) zelfhulpbehandelingen. Hoeveel sessies er precies nodig zijn, hangt af van de ernst van je klachten. Het kan zijn dat sommige klachten niet helemaal verdwijnen. De behandeling kan je dan wel helpen om er minder last van te hebben.
Over de therapeut
Meestal krijg je cognitieve gedragstherapie van een therapeut die psycholoog is. Dat is iemand die een studie psychologie aan de universiteit heeft afgerond. Het is belangrijk dat je vertrouwen hebt in je therapeut en dat je samen tot goede afspraken komt over de behandeling. Vind je dingen niet prettig gaan in de behandeling? Dan mag je dat altijd zeggen. Of vraag om een andere therapeut als je er samen niet uitkomt.
Meer weten?
- Angststoornis – Mentaal Vitaal
- Specifieke fobie – Thuisarts
- Steun bij angst – ADF Stichting
- Angst- en dwangklachten – MIND over Angst Dwang en Fobie stichting (ADF stichting)
- OCDnet – website over dwangstoornissen (GGZ Connect)
- OCDcafé – community voor mensen met een dwangstoornis en hun naasten
