Josephine* (73) werd door haar huisarts doorverwezen naar Co-eur, specialistische ggz in Utrecht. Ze had objectieve eetbuiten en braakte om te compenseren. Door de jaren heen hadden de eetbuien een emotieregulerende functie gekregen. Aan die eetstoornisproblematiek bleek een trauma uit haar jeugd ten grondslag te liggen.
“Als kind is Josephine achternagezeten door een pastoor die haar probeerde aan te randen. Josephine wist aan hem te ontkomen door te vluchten, maar sprak met niemand over wat er precies was gebeurd. “Die gebeurtenis heeft haar tot de dag van vandaag achtervolgd”, vertelt Dorinde, die haar samen met haar collega Nicole Plandsoen behandelde. De poging tot aanranding deed haar besluiten dat niemand haar ooit zou aanraken. “Mannen waren in haar ogen niet veilig. Om die reden durfde ze nooit een relatie aan te gaan. Toen de pastoor op haar zeventiende overleed, kwamen er allerlei herinneringen boven waardoor ze onder andere een depressie en eetbuien ontwikkelende.”
Hardnekkige dynamiek
Die eetbuien waren sindsdien in wisselende mate aanwezig in haar leven. “er was een hardnekkige dynamiek ontstaan: Josephine ervaarde vaak onrust en spanning, die ze weg probeerde te eten. Dat deed ze alleen als er geen anderen om haar heen waren. Ze vermeed steeds meer sociale situaties en contacten, omdat ze bang was om in zulke situaties spanning te ervaren die ze op het moment niet kon dempen met een eetbui.” Toen ze een jaar geleden de griep te pakken had en zich niet goed voelde, ging Josephine naar de huisarts. “Hoewel ze daar voor iets anders was, was dit het moment dat alles eruit kwam van de afgelopen vijftig jaar. Ze had het gevoel dat er wat moest gebeuren. De huisarts merkte op dat haar eetproblematiek verbonden kon zijn met haar verleden en gaf haar een verwijzing voor behandeling.”
Bagatelliseren
Het viel Dorinde bij de eerste ontmoeting op dat Josephine heel nerveus was. “Ik vond dat ze haar eetstoornis afzwakte. Ze bagatelliseerde haar problemen snel: zo erg was het allemaal niet. Toch hadden we gelijk een goede klik en ik vond haar verrassend open.” Om haar eetstoornis in kaart te brengen, startten Dorinde en haar collega een CGT-behandeling met CBT-E elementen bij Josephine. “We hebben eerst ingezet op registraties via een app. Wat en wanneer at ze? Welke gedachten en gevoelens had ze daarbij? Daarnaast startten we met het plannen van eten om een eetpatroon te normaliseren. Als je volwaardig eet, dan wordt de kans op eetbuien kleiner. Ook hadden we als doel om samen uit te zoeken wat de rol van trauma is en hoe ze die ervaarde in het hier en nu.”
Grote stappen
Josephine vond het registreren en plannen via de app maar niets. “‘ik ga dat toch niet in zo’n app zetten’, zei ze. Het bijhouden met pen en papier werkte voor haar beter. Haar blocnote nam ze mee naar de behandelingen.” Er kwam naar voren dat de eetbuien vooral ’s avonds plaatsvonden als Josephine alleen was. Hiermee dempte ze negatieve gevoelens en stress. “Overdag, in het bijzijn van anderen, at ze juist weinig. Ze was bang om door te slaan. Dat werkte averechts, want door overdag zó weinig te eten, gaat het lichaam natuurlijk schreeuwen om voeding en dan niet om voedzame producten.” Een nare opmerking van iemand was voor Josephine een trigger. “Het bleek een kernovertuiging te activeren: ik ben niet geschikt voor deze maatschappij en hoor nergens bij. Er was veel oud zeer dat deze opvatting in stand hield. Dat was een belangrijk thema om mee aan de slag te gaan.” Het praten over haar eetstoornis voelde voor Josephine als bevrijding. Ze vertelde ook haar omgeving over haar problemen en dat werkte voor haar heel helpend. “Het ging in relatief korte tijd hartstikke goed. Dat zagen wij ook: elke sessie leek ze steeds opgewekter en enthousiaster.”
Wanneer de tijd rijp is
Tijdens een evaluatiemoment benoemde Josephine dat ze zich gehoord en gezien voelt, én dat ze trots op zichzelf is. “Een groter compliment kun je als behandelaar niet krijgen. Toen we met een goed gevoel de sessie hadden afgerond en bij de deur stonden om afscheid te nemen, vroeg ze: ‘zou ik jullie een knuffel mogen geven?’ de cliënte die na een poging tot aanranding nooit iemand dichtbij heeft toegelaten en intimiteit meer durfde aan te gaan, vraagt óns om een knuffel. Dat voelde als een echte blijk van vertrouwen.” Dorinde ontving later nog een mail van Josephine met de tekst: ‘hopelijk geef ik hiermee andere mensen een steun in de rug dat het nooit!!!!! Te laat is om hulp te zoeken. Wanneer de tijd rijp is, is voor iedereen heel persoonlijk.’ “Dat vond ik een mooie boodschap”, vertelt Dorinde. “Josephine is de oudste cliënte die ik ooit heb behandeld, en een van de leukste dankzij haar grote levenslust. Ik dacht gelijk: wat mooi, dat een vrouw op deze leeftijd nog aan de slag gaat met zichzelf. Het is leuk om te zien dat ze nu zo trots is. Ze heeft grote stappen gezet. Ze wil nog heel graag in haar eentje op vakantie. Ik weet zeker dat haar dat gaat lukken.”
*Gefingeerde naam.
Dit artikel kun je terugvinden in het VGCt magazine op pagina 8.
