Nadat de 14-jarige Maya* op de fiets wordt aangereden, krijgt ze last van flashbacks en nachtmerries. Op het eerste oog lijkt het een enkelvoudig trauma, maar als ze tijdens de eerste EMDR-sessie volledig in paniek raakt, vermoedt Nabila Ahadi dat er meer aan de hand is.
Nabila’s vermoeden wordt versterkt door klachten die Maya al voor het ongeluk had: woede-uitbarstingen, vermijdingsgedrag, prikkelgevoeligheid, extreme schrikachtigheid en concentratieproblemen. “Maya was tijdens de eerste EMDR-sessie alleen maar aan het huilen en roepen dat het haar te veel was.” Maya overwoog met alle behandelingen te stoppen. Daarom pauzeerde Nabila de EMDR-therapie en pakte ze de holistische theorie erbij. “Dat gaf meer informatie over onderliggende oorzaken. Ze vertelde dat ze veel op haar vader leek, die ook woede-uitbarstingen had. Hij was alcoholist, had een gokverslaving en had Maya en haar moeder en zusje vroeger geslagen. Maya wilde niet slecht over haar ouders praten. Daarin speelde haar hindoeïstische opvoeding mee. Door naar de feiten te vragen – wat zijn de karakteristieken van je ouders en hoe gedragen ze zich naar jou toe? – kwam tóch veel op tafel.”
Transcultureel team
Dankzij de holistische theorie ontdekte Nabila dat Maya’s aanmeldklachten al voor het ongeluk waren ontstaan. “Ze kwam in ons transculturele i-psy-team terecht”, vertelt Nabila, die daar zelf de kartrekker van is. Dit team bestaat nu ongeveer een jaar bij Youz Wijnhaven en wordt ingezet bij hulpvragen die te maken hebben met cultuur, religie of migratie. “Veel behandelaars zijn bij cliënten met een multiculturele achtergrond terughoudend om open vragen te stellen en voelen spanning om het te hebben over bepaalde culturen en religies. Dit gebeurt uit angst om bevooroordeeld over te komen of om gevoelige onderwerpen aan te snijden. In bepaalde mate zijn we als mens allemaal bevooroordeeld. Bij i-psy kijken we met een kritische blik naar ons eigen wereldbeeld en hebben we juist een open en nieuwsgierige houding richting onze cliënten. Het maakt daarbij niet uit of je bekend bent met de cultuur of achtergrond die iemand heeft. Veel belangrijker is het om open vragen te stellen, zonder zelf het antwoord in te vullen, en feitelijk door te vragen, ook al ben je soms bang iets onhandigs te zeggen.”
Negatieve karma
Nabila herkent zichzelf hier ook in. “Ik weet weinig over het hindoeïsme en moest vragen stellen die voor Maya misschien vanzelfsprekend zijn. Vanuit een open blik stelde ik de meest simpele vragen om dit meisje en haar gezinscultuur beter te begrijpen. Als ik het gevoel heb dat ik iets over het hoofd zie, gebruik ik soms de Cultural Formation Interview (CFI). Dit helpt om de invloed van culturele factoren op iemands mentale gezondheid en behandeling te begrijpen.” Nabila ontdekte dat Maya was opgegroeid met het idee dat als je gedurende je leven slecht over andere mensen praat, dit leidt tot negatieve karma. Tegelijkertijd voelde ze veel boosheid richting haar vader. “Maya vond het lastig om woorden te geven aan haar emoties. ‘Mijn ouders doen dat ook niet’, gaf ze aan. Ze vertelde dat ze van haar ouders had geleerd dat je een slecht mens bent als je negatieve emoties laat zien.” Het kwartje viel bij Nabila. “Als je zó naar de wereld kijkt, snap ik dat je niet weet hoe je emoties moet uiten. Toen ik dat met haar besprak, kwamen de tranen alsnog. Samen probeerden we woorden te geven aan die emoties. Maya gaf aan dat ze een last van haar schouders voelde glijden en dat ze zichzelf beter begreep. Het voelde alsof ze eindelijk zichzelf mocht zijn.”
Menselijke kant
De ouders van Maya werden – samen met een systeemtherapeut – intensief betrokken. Nabila herkende in hen de gereserveerdheid van Maya. Haar vader beweerde dat hij nooit had geslagen. Het was hooguit billenkoek geweest. “Vaak zie je dat mensen het niet over hun problemen willen hebben, maar wel over wat ze in hun eigen jeugd hebben meegemaakt. Dat was met Maya’s vader ook zo. Door daarnaar te vragen, zijn reacties goed te observeren en doordat ik hem écht wilde begrijpen, kwamen we tot de kern. Hij herkende patronen in wat zijn ouders hem hadden aangedaan, en zag hoe deze zich herhaalden in het contact met zijn dochter Maya. In het gesprek met Maya’s moeder bleek dat zij naar een psycholoog ging zonder dat de overige gezinsleden dat wisten. “Door de waarheid en echte emoties op tafel te leggen, zag Maya voor het eerst de menselijke kant van haar ouders.”
Lichter in het leven
“Het was geen makkelijk traject”, blikt Nabila terug. “Zowel Maya als haar ouders kwamen meerdere keren niet opdagen. Het was gewoonweg te zwaar voor hen. Dat probeer ik dan bespreekbaar te maken, waarbij ik vanuit de cliënt probeer te begrijpen wat het lastig maakt om naar de behandelsessie te komen. Een tweede stap is duidelijke, afgebakende afspraken maken. Bij Maya hielp het bovendien om met een iets lagere behandelfrequentie te werken: we gingen van één uur in de week naar één uur in de twee weken.” Sinds Maya écht met haar ouders heeft kunnen praten, zijn haar woede-uitbarstingen minder geworden. “Het mooiste vind ik dat ze zich meer verbonden voelt met haar ouders. Van ‘mijn ouders begrijpen niets’ zoekt ze nu samen met hen oplossingen voor dagelijkse worstelingen. Ze staat lichter in het leven.” Deze casus laat zien dat het bij mensen met een multiculturele achtergrond goed is om uit te zoomen om de culturele achtergrond en gezinscontext in beeld te krijgen. “Maar dit geldt ook bij Nederlandse cliënten die – bijvoorbeeld na een tijdelijk verblijf in het buitenland – moeite hebben om hier te aarden”, benadrukt Nabila. Zij denkt dat elke behandelaar dit kan leren. “Het zou ideaal zijn als elke behandelaar met een transculturele bril naar elke cliënt kan kijken.”
*Maya is een gefingeerde naam.
Dit artikel kun je terugvinden in het VGCt magazine op pagina 12.
