Een proefschrift staat boordevol nieuwe inzichten. Wat zijn de belangrijkste bevindingen? En welke les kun jij er als zorgprofessional uit trekken? Dat kan niemand je beter vertellen dan de kersverse doctor zelf. Dit keer Anne de Graaff die deze zomer promoveerde op het proefschrift ‘Scaling up psychological interventions for Syrian refugees’.
Welk probleem staat centraal?
Syrische vluchtelingen hebben vaak te maken met psychische klachten, zoals depressie-, angst- of posttraumatische stressklachten. Ze krijgen echter lang niet altijd de hulp die ze nodig hebben. Daarbij spelen verschillende barrières een rol, zoals beperkte beschikbaarheid van (cultureel-sensitieve) zorg, taalbarrières, en stigma rond psychologische hulpverlening. Het hoofddoel van mijn proefschrift was het onderzoeken van schaalbare psychologische interventies die de behandelkloof voor vluchtelingen uit Syrie zouden kunnen dichten.
Waar spitste je onderzoek zich op toe?
Ik richtte me vooral op de haalbaarheid en effectiviteit van twee kortdurende psychologische interventies die voor deze doelgroep zijn ontwikkeld door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO): Problem Management Plus (PM+) en Step-by-Step (SbS). PM+ is een transdiagnostische behandeling van vijf sessies gebaseerd op CGT-technieken. PM+ kan zowel individueel als in groepen worden gegeven door getrainde, niet-specialistische hulpverleners (‘helpers’) in de eigen taal. SbS is een digitale interventie met minimale begeleiding van een ‘e-helper’.
In het STRENGTHS-onderzoek evalueerden we de potentieel schaalbare interventies PM+, groeps-PM+ en SbS onder Syrische vluchtelingen in zeven landen in het Midden-Oosten en Europa. Daarnaast deden we een meta-analyse op basis van individuele deelnemersgegevens (IPDMA) uit 14 studies over individuele PM+, groeps-PM+ en SbS met in totaal 3203 oorspronkelijk uit Syrië afkomstige deelnemers.
Wat zijn de belangrijkste bevindingen uit je proefschrift?
- PM+ is effectief in het verminderen van algemene stressklachten, depressie, angst, PTSS-klachten en persoonlijke problemen op de korte termijn (d.w.z. 1 week en 3 maanden na de interventie), en is blijvend effectief in het verminderen van algemene stressklachten en angst op de lange termijn (d.w.z. 12 maanden na de start van de interventie).
- Samengenomen zijn de potentieel schaalbare psychologische interventies PM+, groeps-PM+ en SbS (digitaal) effectief in het verbeteren van algemene stressklachten, angst, depressie, PTSS, dagelijks functioneren en persoonlijke problemen bij Syrische vluchtelingen in verschillende landen in Europa en het Midden Oosten.
- Mensen met klinische verhoogde niveaus van angst, depressie en PTSS hadden het meest baat bij de potentieel schaalbare interventies PM+, groeps-PM+ en SbS (digitaal).
Welke haken en ogen zitten er aan je onderzoek?
Tijdens de COVID-19-pandemie werden PM+sessies noodgedwongen ook online of in hybride vorm aangeboden. Deze sessies leken minder effectief dan face-to-face sessies, maar we kunnen niet met zekerheid zeggen of dat komt door de aangeboden vorm of door andere factoren. Toewijzing aan de online/hybride sessies gebeurde namelijk niet ‘at random’: gedurende een aantal maanden waren alleen online sessies mogelijk en daarna mochten deelnemers zelf kiezen. Mogelijk speelt mee dat deelnemers die voor online of hybride kozen bij aanvang al minder klachten hadden.
Wat moet volgens jou de volgende stap in het onderzoek zijn?
Verschillende onderzoeken in lage-, midden- en hoge inkomenslanden tonen aan dat PM+ effectief is in het verminderen van veelvoorkomende psychische klachten. Een volgende stap is verder onderzoek naar de implementeerbaarheid en schaalbaarheid van PM+ in verschillende contexten zoals in het sociaal domein (gemeentes) of in AZC’s. Ook zou ik graag willen onderzoeken hoe we de effectiviteit van PM+ kunnen verbeteren. Ik denk dan bijvoorbeeld aan boostersessies om de effecten die wegvielen op de langere termijn te versterken.
Welke boodschap wil je dat zorgprofessionals meenemen uit je proefschrift?
PM+ is een effectieve psychologische interventie voor mensen die te maken hebben (gehad) met tegenspoed. Mogelijk kan PM+ de zorg beter toegankelijk maken doordat de methode kortdurend is en uitgevoerd wordt door niet-specialistische hulpverleners in de eigen taal. GGZ-professionals, zoals psychologen en psychiaters, kunnen een belangrijke rol spelen als trainers en supervisors van deze PM+ helpers. Kijk voor meer informatie op de website van de MHPSS Academy.
Titel proefschrift:
Scaling up psychological interventions for Syrian refugees
Promovendus:
Anne de Graaff
Universiteit:
Vrije Universiteit Amsterdam
Promotiedatum:
26 juni 2025
Proefschrift:
Download
Over de auteur
Anne de Graaff was promovenda klinische psychologie bij de Vrije Universiteit Amsterdam. Sinds 2021 werkt zij als technical officer bij de Mental Health Unit van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in Genève, Zwitserland. In die rol werkt zij onder andere aan de ontwikkeling, evaluatie en disseminatie van psychologische interventies.
