“Kennis is de basis van wat we in behandelkamer doen,” zegt Henny Visser, psychotherapeut en onderzoeker bij het Amsterdam UMC. Ze is dan ook blij dat de multidisciplinaire richtlijn Angst- en Dwangstoornissen uit 2013 recent een flinke update heeft ondergaan op basis van nieuwe wetenschappelijke studies. We vroegen haar om de nieuwe richtlijn door te nemen en daaruit de belangrijkste lessen te halen voor behandelaren die cliënten zien met angst- of dwangstoornissen.
Henny werkt zelf bij een gespecialiseerd (tertiair) centrum voor angst en dwang en ziet daar vooral volwassenen met complexe problematiek. “Maar onze samenwerking met Levvel kinder- en jeugdpsychiatrie komt goed op gang; dat zit hier in hetzelfde gebouw. We kijken steeds meer vanuit een levensloopperspectief.” Henny is dan ook verheugd dat de doelgroep jeugd nu ook in de richtlijn is opgenomen. “Vanuit het idee dat hoe eerder je ingrijpt, hoe kleiner straks ook je toestroom is in de volwassenpsychiatrie.”
De vijf belangrijke lessen uit de nieuwe richtlijn volgens Henny:
1. Pak klachten actief aan met psychotherapie
Pillen en praten staan in de richtlijn niet meer op dezelfde hoogte. Psychotherapie (in de vorm van CGT) is onmiskenbaar de eerste stap. Henny is blij met deze verstevigde positie van psychotherapie: “Het is belangrijk dat je jezelf leert kennen, hoe de angst of dwang optreedt in je leven en hoe je daarmee om kunt gaan. Dat is bij deze stoornissen des te belangrijker, omdat ze vaak chronisch van aard zijn. Ook treedt vaak terugval op als mensen die opgeknapt zijn van een medicamenteuze behandeling het gebruik van die medicatie staken. Als je psychotherapie hebt gehad, heb je een betere toolbox om met restklachten of terugkerende klachten om te gaan.”
2. Start met CGT en niet met EMDR
“Ik ben er heel gelukkig mee dat er een speciale literatuursearch is gedaan voor de werkzaamheid van EMDR bij angst- en dwangstoornissen. Je wilt als therapeut weten wat de behandeling is met het beste resultaat en daar zo snel mogelijk mee starten. Immers, hoe langer de angst of dwang duurt, des te lastiger het is om op te knappen. Uit de nieuwe richtlijn blijkt dat EMDR niet de beste eerste aanvliegroute is, dat is CGT. Dat zou dan ook de eerste ervaring moeten zijn die mensen krijgen. Nu worden er nog steeds mensen naar onze gespecialiseerde afdeling doorverwezen bij wie EMDR niet is aangeslagen, terwijl CGT nog niet is geprobeerd. Dat moet anders.”
3. Doe CGT vooral goed
“De boodschap die uit de richtlijn springt is: doe CGT, punt. Ik zou daaraan toe willen voegen: doe CGT vooral goed. In de richtlijn staat nu heel expliciet aangegeven welke CGT-technieken je kunt toepassen bij welke stoornis. Maar met name de uitvoering van exposure laat in de praktijk nog te wensen over. Therapeuten vermijden het soms liever; ze zijn bang dat hun cliënt het slecht zal verdragen of vinden het zelf spannend. Maar als je exposure goed doet, is het ongevaarlijk en heel krachtig. Jij en je cliënt moeten alleen eerst beiden door de zure appel heen bijten.”
4. Schrik niet te hard van comorbide depressie
“Dat is ook een les die ik uit de nieuwe richtlijn trek. Pas als een depressie zo ernstig is dat een cliënt niet meer naar de spreekkamer kan komen of zich helemaal niet meer tot het huiswerk voor de behandeling kan zetten, dan kan het raadzaam zijn eerst met medicatie te starten. Maar in andere gevallen kun je heel goed de angst en depressie vanuit hetzelfde kader met psychotherapie behandelen. Let wel, dit geldt vooral voor mensen die nog geen eerdere behandeling voor hun angst- of dwangstoornis hebben gehad. De richtlijn geeft ook heldere aanwijzingen voor vervolgstappen als de eerst aanbevolen stap ‑ behandelen met CGT ‑ ontoereikend is.”
5. Laat de richtlijn je leiden
“Ik heb met veel interesse kennisgenomen van de nieuwe richtlijn en vind het op veel vlakken een verbetering. Als de richtlijn het leidende principe voor alle zorgprofessionals zou zijn, dan denk ik dat er meer mensen opknappen en minder mensen een chronisch ziektebeloop krijgen. Als je niet in een gespecialiseerd centrum werkt zoals ik, maar in de reguliere basis GGZ of gespecialiseerde GGZ en niet de tijd hebt om de richtlijn van kaft tot kaft te lezen, dan kun je al veel hebben aan de samenvatting van de richtlijn. Daar staan hele heldere aanbevelingen in.”
Meer weten?
- Op VGCt Kennisnet vind je een samenvatting van de belangrijkste wijzigingen volgens de makers van de richtlijn.
- De volledige richtlijn Angst- en Dwangstoornissen vind je in de richtlijnendatabase van de Federatie Medisch Specialisten.
Op het VGCt Najaarscongres is er op 8 november om 11 uur een symposium over de nieuwe richtlijn. Dit symposium zal voor online deelnemers ook via een livestream te volgen zijn.
