Schaalbare psychologische interventies – Does one size fit all?

Traumatische ervaringen en hun invloed op Self-Help Plus bij asielzoekers en vluchtelingen

door Maria Bekendam
4 minuten leestijd

De toevlucht zoeken in een ander land, wat de reden daarvoor ook is, hangt samen met een hoge prevalentie van psychologische klachten en stress. De World Health Organization (WHO) ontwikkelde voor migranten in nood een aantal psychologische interventies die grootschalig en laagdrempelig geïmplementeerd kunnen worden. De invloed van traumatische ervaringen op behandeluitkomsten is echter niet te onderschatten.

Een voorbeeld van een grootschalige interventie is Self-Help Plus (SH+). Dit is een begeleide zelfhulpinterventie in groepsverband. Dat SH+ werkt met getrainde medewerkers (in plaats van specialisten) draagt bij aan de schaalbaarheid en laagdrempeligheid van het programma. SH+ is inmiddels ingezet voor het verminderen van depressieve klachten en het verbeteren van welbevinden bij asielzoekers en vluchtelingen in verschillende Europese landen, Turkije en Oeganda.

Traumatische ervaringen

Omdat SH+ en vergelijkbare interventies op grote schaal worden ingezet, hebben deze programma’s doorgaans een one size fits all-benadering. Klinkt logisch, maar ook in de context van schaalbaarheid is er sprake van grote individuele verschillen die invloed hebben op behandeluitkomsten. Een voorbeeld van individuele verschillen is bijvoorbeeld de mate van blootstelling aan potentieel traumatische ervaringen (PTE’s) – iets waar migranten bovengemiddeld vaak mee te maken krijgen.

Eerder onderzoek laat zien dat PTE’s niet noodzakelijkerwijs leiden tot psychopathologie, maar het effect van een PTE op de behandeluitkomst kan mogelijk verklaard worden door PTSS-symptomen. Het meemaken van PTE’s kan namelijk leiden tot PTSS en PTSS-gerelateerde symptomen zoals intrusies, isolatie en hyperalertheid. Het meemaken van een PTE kan hiermee de effecten van schaalbare psychologische interventies verminderen. WHO-onderzoeker Ricardo Serra en collega’s doken dieper in de materie en onderzochten of het aantal meegemaakte PTE’s de behandeluitkomst van SH+ voorspellen en of dit verklaard kan worden door PTSS-symptomen.

Van PTE naar PTSS

Hoe pakten ze dat aan? Deze studie heeft van 345 deelnemers data geanalyseerd die afkomstig zijn van twee grote trials uitgevoerd met migranten in West-Europa en Turkije. SH+ is gebaseerd op de principes van Acceptance and Commitment Therapy (ACT). Alle deelnemers hebben minimaal drie SH+ sessies van twee uur ontvangen in een begeleide groepssetting. Ook oefenden ze met mindfulness. Algemene psychologische klachten, depressieve klachten, PTSS-symptomen, welbevinden en kwaliteit van leven, evenals de PTE’s, werden op drie momenten gemeten met gestandaardiseerde vragenlijsten. Tijdens baseline was er bij de deelnemers sprake van milde depressieve klachten en milde PTSS-symptomen.

Hoewel de verschillende gemeten klachten wel daalden na afloop van SH+, bleek inderdaad dat het aantal PTE’s het effect van SH+ verminderde voor wat betreft depressie, algemene psychologische klachten, welbevinden en kwaliteit van leven. Bij de laatste twee factoren zijn PTSS-symptomen een verklaring voor het verminderde effect. Voor depressie en algemene psychologische klachten waren PTSS-symptomen geen verklaring voor verminderde effectiviteit.

Onderliggend lijden

De onderzoekers redeneren dat SH+ niet specifiek gericht is op traumatische ervaringen en PTSS. Daarom kan SH+ bijvoorbeeld depressieve klachten verminderen, maar gaat het mogelijk voorbij aan de onderliggende oorzaken van lijden.

Zoals gebruikelijk in onderzoek zijn er mogelijkheden voor verbetering. Deze studie maakte bijvoorbeeld gebruik van een deel van de totale steekproef SH+-deelnemers (lees: mogelijke selectie bias) en harde conclusies over de effectiviteit van SH+ kunnen pas getrokken worden met behulp van een RCT. Wat wel duidelijk is: bewustwording over de rol van trauma in de behandeling en ondersteuning van asielzoekers en migranten is noodzakelijk.

Referentie

Serra, R., Purgato, M., Tedeschi, F., Acartürk, C., Karyotaki, E., Uygun, E., … & Barbui, C. (2024). Effect of trauma on asylum seekers and refugees receiving a WHO psychological intervention: a mediation model. European Journal of Psychotraumatology15(1), 2355828.

Misschien ook interessant voor jou