Mindfulness: wat is het en hoe kun je dit als cgt’er toepassen?

1,3K

Mindfulness-based cognitieve therapie (MBCT) kan een waardevolle bijdrage leveren aan het verminderen van klachten en vergroten van de kwaliteit van leven bij een breed scala aan klachten. Deze pagina biedt jou als behandelaar informatie over wat mindfulness is, waar een MBCT uit bestaat en hoe je mindfulness kunt integreren in een CGT-behandeling. Naast achtergrondinformatie vind je hier ook handboeken, geluidsfragmenten en recente literatuur. Zo willen we je niet alleen informeren, maar vooral ook inspireren om mindfulness toe te passen in je werk als cognitief gedragstherapeut (cgt’er) of cognitief gedragstherapeutisch werker (cgw’er).

ℹ️ De informatie op deze pagina wordt periodiek aangevuld en bijgewerkt.

Inhoud

1. Mindfulness, wat is het?
2. Mindfulness-based cognitieve therapie (MBCT)
3. Wetenschappelijke evidentie
4. Mindfulness oefeningen
5. Mindfulness integreren in CGT
6. Cursussen en opleidingen tot (gekwalificeerd) mindfulnesstrainer
7. Eigen beoefening

1. Mindfulness, wat is het?

Mindfulness is het bewust richten van je aandacht op het huidige moment met een open, nieuwsgierige en accepterende houding. Het helpt mensen om gedachten, emoties en lichamelijke signalen beter op te merken en deze met mildheid te benaderen, in plaats van erin meegezogen te worden. Ze leren ook om automatische patronen in denken en doen beter te herkennen. Door het trainen van aandacht en het ontwikkelen van een accepterende houding ontstaat er ruimte om anders om te gaan met moeilijke ervaringen.

Onderstaande animatie van Tiny Tweaks maakt mindfulness inzichtelijk voor cliënten.

2. Mindfulness-based cognitieve therapie (MBCT)

MBCT werd oorspronkelijk ontwikkeld als aanbod voor mensen met recidiverende depressies, als terugvalpreventiemodule. In de laatste vijfentwintig jaar zijn er veel andere toepassingen ontwikkeld, voor andere diagnosegebieden (chronisch depressie, verslavingsproblematiek, autisme, bipolaire stoornis, vermoeidheid na kanker, klachten bij lichamelijke problemen, burn-out).

MBCT is een groepsinterventie die bestaat uit acht wekelijkse bijeenkomsten van 2,5 uur en een stiltedag. Tijdens de bijeenkomsten worden verschillende aandachtsoefeningen aangeboden, zoals de lichaamsscan, zitten-, bewegen- en lopen-in-aandacht. Na afloop wordt met de deelnemers aan de training van gedachten gewisseld over hun ervaringen. Daarnaast maken psycho-educatie en cgt-technieken deel uit van de training.

📄 Factsheet

Deze factsheet zet de kenmerken van en evidentie voor MBCT op een rij:

🧠 Kennisnetpagina – Factsheet: Mindfulness-based cognitieve therapie (MBCT)

📽️ Webinar

In deze webinar nemen Mindfulness boegbeelden Anne Speckens (volwassenen) en Susan Bögels (kind en jeugd) je in vogelvlucht mee in het programma van MBCT: 

🧠 Kennisnetpagina – Webinar: Mindfulness – Anne Speckens en Susan Bögels

📗 Boeken

In deze twee boeken kun je meer informatie vinden over het behandelprotocol van MBCT:

3. Wetenschappelijke evidentie

Meta-analyses

Deze meta-analyses geven een overzicht van de huidige wetenschappelijke evidentie voor MBCT:

• Voor mensen met recidiverende depressie:
  • Kuyken, W., et al. (2016). Efficacy of Mindfulness-Based Cognitive Therapy in Prevention of Depressive Relapse: An individual patient data meta-analysis from randomized trials. JAMA Psychiatry, 73(6), 565-574. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2016.0076
• Voor mensen met psychische klachten:
  • Goldberg, S. B., et al. (2018). Mindfulness-based interventions for psychiatric disorders: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 59, 52-60. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2017.10.011  
• Voor de algemene populatie:
  • Goldberg, S. B., Riordan, K. M., Sun, S., & Davidson, R. J. (2022). The empirical status of mindfulness-based interventions: A systematic review of 44 meta-analyses of randomized controlled trials. Perspectives on Psychological Science, 17(1), 108-130. https://doi.org/10.1177/1745691620968771

Universitaire mindfulnesscentra

Op deze websites van universitaire mindfulnesscentra vind je de actuele wetenschappelijke stand van zaken:

• Radboudumc Expertisecentrum voor Mindfulness – Radboudumc expertisecentrum voor Mindfulness – Radboudumc
• University of Oxford Mindfulness Research Centre – University of Oxford Mindfulness Research Centre — Department of Psychiatry
• Centre for Mindfulness Research and Practice Bangor University – Centre for Mindfulness Research and Practice
• Danish Center for Mindfulness, Aarhus University Department of Clinical Medicine – Danish Center for Mindfulness – Aarhus University
• Brown Mindfulness Center – Mindfulness Center | School of Public Health | Brown University
• Center for Healthy Minds of the University of Wisconsin-Madison Overview | Center for Healthy Minds
• Contemplative studies Centre University of Melbourne Contemplative Studies Centre

4. Mindfulness oefeningen

Mindfulness zet mensen stil. Cliënten leren om hun aandacht te richten op alles wat zich nú voordoet: emoties, lichamelijke sensaties en gedachten. De kunst van mindfulness is om deze op te merken zónder er mee samen te vallen, erover te oordelen of automatisch op te reageren. In de MBCT worden hier verschillende oefeningen voor aangeboden, zoals een lichaamsscan, zitten of bewegen in aandacht.

5. Mindfulness integreren in CGT

Naast MBCT wordt mindfulness ook aangereikt als onderdeel van andere behandelmethodes, zoals Acceptance and Commitment Therapy (ACT) en Dialectische Gedragstherapie (DGT).

Daarnaast zijn mindfulnesstechnieken goed in te zetten in individuele CGT-trajecten. Je kunt het eenvoudig gebruiken om te vertragen, om een sessie te beginnen of eindigen en zo meer rust in de sessie te brengen. Ook kun je het gebruiken als hulpmiddel bij je diagnostiek, zoals bijvoorbeeld de topografische analyse. Het kan helpen om de details in het samenspel tussen omgevingsfactoren en innerlijke processen meer bewust te worden. Mindfulnesstechnieken kunnen gericht ingezet worden voor bijvoorbeeld cognitieve defusie en het leren opmerken van innerlijke belevingen die voorafgaan aan automatisch gedrag om deze automatische reacties te leren uitstellen. Hierdoor kun je gedrag bewust bijsturen. Het kan helpen bij het leren verdragen van ongemakkelijke gevoelens en het doorbreken van experiëntiële vermijding. Hierbij zijn je analyses en diagnostiek aan het begin van je traject leidend.

6. Cursussen en opleidingen tot (gekwalificeerd) mindfulnesstrainer

Voor cgt’ers en cgw’ers worden er verschillende mindfulnesscursussen en MBCT-opleidingen aangeboden die door de VGCt zijn geaccrediteerd. Raadpleeg voor het actuele cursusaanbod de PE-online agenda (zoek in het veld Scholingsnaam/scholingsID op mindfulness of MBCT).  

Daarnaast zijn er verschillende instituten waar je een opleiding tot mindfulnesstrainer kunt volgen. Recentelijk is het Mindfulness Register opgericht, een onafhankelijk kwaliteitsregister om de kwaliteit van mindfulnesstrainers te borgen. Alleen mindfulnesstrainers die voldoen aan de registratiecriteria kunnen zich inschrijven in dit register. De criteria hebben betrekking op opleiding en ervaring. Na registratie moeten mindfulnesstrainers zich blijven bijscholen. Een actuele lijst van geaccrediteerde opleidingen vind je op de site van het Mindfulness Register. Voor de (her) registratie als mindfulnesstrainer moet je ook regelmatig een stilteretraite volgen. Een lijst van erkende retraite-instituten kun je ook op bovengenoemde site vinden.  

Let op: opleidingen die door het Mindfulness Register zijn geaccrediteerd zijn vaak niet door de VGCt geaccrediteerd en omgekeerd. De sectie MB-CGT stelt zich ten doel om dit accreditatieproces beter op elkaar af te stemmen zodat er meer opleidingen aangeboden worden die door beide organen zijn geaccrediteerd. Maar dit is nog werk in uitvoering.

7. Eigen beoefening

Als mindfulnesstrainer is het belangrijk om zelf mindfulness te beoefenen. Deelnemers van de training leren minstens zo veel van de belichaming van mindfulness door de trainer als van wat gezegd wordt of in de werkmap staat. Mindfulness heeft zijn wortels in het Boeddhisme. In de opleidingen tot mindfulnesstrainer komt dit ook altijd aan de orde.   

Een tip namens de sectie MBCGT:

Beroepsverenigingen

Er zijn ook twee beroepsverenigingen voor mindfulness-trainers in Nederland, waar bij de een de nadruk wat meer ligt op de kwaliteitsborging en bij de ander wat meer op de netwerkfunctie:

Internationale organisaties

Internationale organisaties die je kunnen ondersteunen in je eigen beoefening en waarbij je retraites kunt volgen zijn: