Er is een groot tekort aan wetenschappelijk onderzoek gericht op traumaklachten en traumabehandeling bij mensen met een verstandelijke beperking (VB), zwakbegaafdheid en/of autisme. Hierdoor ben ik als behandelaar continu zoekende. Mijn collega’s en ik proberen op een creatieve manier de diagnostiek en behandeling goed genoeg aan te laten sluiten op het begripsniveau van onze cliënten, maar altijd met de twijfel of dit wel kan, wel mag en of we op deze manier niet te veel buiten de lijntjes van evidence-based zorg kleuren.
De afgelopen jaren hebben de auteurs, Liesbeth Mevissen en Robert Didden, en andere pioniers echter een lans gebroken om ook voor deze doelgroepen passende, wetenschappelijk onderbouwde zorg te bieden. Dit praktijkboek is de kers op de taart en het antwoord op mijn zoektocht: een bundeling van de nieuwste onderzoeksresultaten, beschrijvingen van diagnostische middelen en behandelvormen en adviezen voor de dagelijkse praktijk. Dit alles geïllustreerd met verschillende cases, vragen en opdrachten om je de stof eigen te maken.
Aandacht voor verschillende doelgroepen
Na een lovend voorwoord door hoogleraar Kinder- en Jeugdpsychiatrie Ramón Lindauer en een inleiding door de auteurs, volgen vier delen. De delen zijn los van elkaar te lezen. Binnen elk deel wordt er apart aandacht besteed aan verschillende doelgroepen: cliënten met een licht verstandelijke beperking (LVB), een matig of ernstige verstandelijke beperking (MVB/EVB), of autisme (met en zonder een verstandelijke beperking). Dit doet recht aan hoe verschillend de aanpak kan en moet zijn, maar ook aan de overeenkomsten die er liggen.
Deel A is gericht op diagnostiek van trauma. Instrumenten die specifiek zijn ontworpen om aan te sluiten bij cliënten met een VB en/of autisme en hun naasten worden uitgebreid besproken, zoals de DITS LVB/EVB, maar ook de nieuwe Trauma Screener-LVB. Bekende dilemma’s binnen de diagnostiek komen allemaal voorbij. Wat doe je bijvoorbeeld als een cliënt de vraag heel letterlijk neemt, te veel uitweidt of een antwoord geeft over een gebeurtenis die niet voldoet aan het A-criterium maar wel dermate beladen is dat diegene wel scoort op de andere criteria? Wat als een cliënt door zijn beperking niet zelf kan antwoorden op de vragen en ook geen naaste heeft om het interview bij af te nemen? De auteurs beschrijven meerdere mogelijke oplossingen voor deze problemen.
Ook in Deel B over de behandeling van trauma met EMDR-therapie komen de voor mij bekende struggles voorbij. EMDR is de meest onderzochte en toegepaste interventie voor PTSS/traumaklachten bij mensen met een VB en/of autisme, vandaar waarschijnlijk de uitgebreidheid van dit hoofdstuk. Het geeft voor mij in de dagelijkse praktijk handvatten om EMDR nog beter aan te laten sluiten, door voorgestelde versimpelingen. In de praktijk merk ik daarnaast dat het vaak te ingewikkeld is om de focus te leggen op de herinnering aan de gebeurtenis, waardoor cliënten eerder gaan vertellen over de feitelijke gebeurtenis. De werkwijze gebeurtenissenroute, te vinden als digitale bijlage bij het boek, geeft hier handvatten voor. Ook de werkwijze positief starten en de rem-oefening zijn voor mij nieuw en te vinden als bijlagen. De cases ter illustratie laten ook het minder rooskleurige verlopen van therapie en de uitdagingen bij deze doelgroepen zien. Dit geeft, voor mij als behandelaar, een eerlijke weergave van hoe de praktijk is.
Deel C bevat een brede uiteenzetting van verschillende andere interventies gericht op traumaklachten bij mensen met een VB en/of autisme, zoals exposure, traumagerichte CGT (TF-CBT), narratieve exposure therapie (NET) en psychomotorische therapie (PMT). In dit deel miste ik wel cases om de beschrijvingen van de behandelingen wat meer “kleur” te geven. Het hoofdstuk eindigt met een omschrijving van een methode om een traumasensitieve omgeving te bevorderen (Trauma informed care), al komt het bevorderen van het betrekken van naasten door het gehele boek steeds terug. Logisch, gezien de doelgroep.
Oog voor naasten
Het meest nieuwsgierig was ik zelf naar Deel D van het boek: traumabehandeling van naasten. Dagelijks zie ik hoe ook de naasten getekend zijn door de meegemaakte gebeurtenissen van de cliënt of zelf getraumatiseerd zijn geraakt door gedrag vanuit de cliënt. Het is fantastisch dat de auteurs hier een heel deel aan hebben gewijd binnen het boek en dat zij het belang van behandeling voor opvoeders, begeleiders of partners onderstrepen. Ook op dit gebied is het uitgevoerde wetenschappelijk onderzoek beperkt, maar de beschreven praktijkervaringen van de auteurs tonen welk effect interventies gericht op naasten kunnen hebben. De bijlage “werkwijze tijdlijnroute voor opvoedstress/begeleidingsstress/relatiestress” is een handzaam middel om zelf ook te kunnen inzetten in de praktijk.
Toch was ik na het lezen van dit deel wat teleurgesteld. Ik had meer verwacht op het gebied van interventies om naasten te behandelen of om herstel in de relatie tussen naasten en de cliënt te bewerkstelligen. Zo mis ik in het boek het noemen van systeemtherapie of andere systemische interventies. De inzet door middel van de voorgestelde interventie kan wel ruimte maken bij naasten om überhaupt systeemtherapie te starten of systemische hulpverlening toe te laten.
Een ander minpuntje aan het boek is het beperkte aantal illustraties. Ergens had ik, ook vanwege de doelgroep waarover geschreven is, verwacht dat de tekst meer ondersteund zou worden door schema’s of andere visuele weergaves. Er worden wel filmpjes aangeraden die te vinden zijn door het scannen van een QR-code.
Praktijkboek met een missie
Concluderend is dit goed te lezen praktijkboek een aanwinst voor iedereen die met cliënten werkt waarbij er sprake is van trauma en (een vermoeden van) een VB, zwakbegaafdheid en/of autisme. Het is toe te passen als naslagwerk bij de inzet van diagnostiek en behandeling, maar ook te gebruiken in het onderwijs door de opdrachten, stellingen en vragen. Tenslotte is het mijns inziens ook weer een duidelijke oproep om meer wetenschappelijk onderzoek te doen op het gebied van traumazorg voor deze cliënten en hun naasten.
Score
Informatie
Titel:
Trauma, verstandelijke beperking, zwakbegaafdheid, autisme – Praktijkboek diagnostiek en behandeling
Auteur/Redactie:
Liesbeth Mevissen en Robert Didden
Uitgever:
SWP
ISBN:
9789085603740
Onderwerp:
Traumadiagnostiek en -behandeling bij mensen met een verstandelijke beperking, zwakbegaafdheid en/of autisme.
Doelgroep:
Voor gedragstherapeuten die werken met mensen met een verstandelijke beperking, zwakbegaafdheid en/of autisme en zich bezighouden met traumadiagnostiek en -behandeling.
Beweringen en meningen, geuit in artikelen en mededelingen op de boekrecensiepagina’s van deze site, zijn die van de auteur(s) en niet (noodzakelijkerwijs) die van de VGCt.
