Een proefschrift staat boordevol nieuwe inzichten. Wat zijn de belangrijkste bevindingen? En welke les kun jij er als zorgprofessional uit trekken? Dat kan niemand je beter vertellen dan de kersverse doctor zelf. Dit keer Vera Bouwman, werkzaam als postdoctoraal onderzoeker bij de afdeling Klinische Psychologie aan de Universiteit Utrecht, over haar proefschrift: How ready are you now? A dynamic and experimental approach to predicting anxiety treatment outcomes.
Welk probleem staat centraal?
Niet iedereen knapt op na CGT voor angststoornissen en de behandelrespons varieert sterk. Om behandeling beter af te stemmen op het individu zijn voorspellers nodig die vooraf aangeven in hoeverre iemand op dat moment baat zal hebben bij CGT. Tot nu toe zijn zulke consistente voorspellers echter niet gevonden.
Waar spitste je onderzoek zich op toe?
Eerder onderzoek richtte zich vooral op statische voorspellers van behandeluitkomst zoals leeftijd en persoonlijkheidskenmerken. Die gaan echter niet uit van veranderingen over de tijd. In mijn promotieonderzoek richtte ik mij juist op het ontwikkelen en testen van een dynamische voorspeller van behandeluitkomst bij angst.
Voorafgaand aan de behandeling kregen deelnemers een testinterventie: een gecontroleerd ‘duwtje’ in de gezonde richting bedoeld om een instandhoudende factor van angst tijdelijk te verminderen. Een voorbeeld is negatieve interpretatiebias: iemand met presentatieangst zal een gaap in het publiek eerder uitleggen als ‘ze vinden mij saai’ dan als ‘diegene is moe’. Via een korte computertaak werden deelnemers getraind om informatie positiever te interpreteren.
Na de testinterventie volgden we met herhaalde metingen in het dagelijks leven hoe snel deelnemers terugkeerden naar hun baseline functioneren. Die terugkeersnelheid gold als indicator van veranderbaarheid. De verwachting was dat mensen die een positieve verandering langer vasthielden, meer baat zouden hebben bij de daaropvolgende behandeling.
Wat zijn de belangrijkste bevindingen uit je proefschrift?
- Instandhoudende factoren van angst, zoals het maken van negatieve interpretaties en het overschatten van de kans op een gevreesde uitkomst, fluctueren over de tijd in het dagelijks leven en deze fluctuaties verschillen van persoon tot persoon.
- Bij individuen met verhoogde presentatieangst werden negatieve interpretaties minder negatief na een positieve computertraining (de testinterventie) en daalde de mate van spreekangst na exposuretherapie. Bovendien voorspelde langer profiteren van een daling in negatieve interpretaties een betere behandeluitkomst. Statische baseline voorspellers (zoals baseline angst) deden dat niet.
- Een andere instandhoudende factor van angst, namelijk de waarschijnlijkheid van een gevreesde uitkomst, kon ook tijdelijk worden verlaagd door een korte online exposure oefening. Hoelang dat effect aanhield voorspelde de behandeluitkomst echter niet.
- We selecteerden patiënten met comorbide angststoornissen die na een behandelsessie aan het begin van Metacognitieve Therapie (MCT) een afname vertoonden van negatieve verwachtingen over piekeren. Degenen die hun daling in negatieve verwachtingen over piekeren langer vasthielden, lieten betere behandelresultaten zien na MCT.
Welke haken en ogen zitten er aan je onderzoek?
Het onderzoek werd voornamelijk uitgevoerd bij participanten met een subklinisch angstniveau. Daarom is het niet duidelijk of de effecten ook in een klinische populatie te vinden zijn. Daarnaast is de voorspeller in mijn proefschrift getoetst op groepsniveau. Dat geeft een eerste indicatie dat langer profiteren van een positief duwtje samenhangt met een betere behandeluitkomst ten opzichte van individuen die korter profiteren van het positieve duwtje. Wat echter nog onduidelijk is, is wat de optimale duur van profiteren is die de grootste kans geeft op een succesvolle behandeling voor een specifiek individu. Dit is belangrijk om te weten voordat de voorspeller daadwerkelijk in de klinische praktijk toegepast kan worden.
Op dit moment kan er dus nog geen sterke conclusie getrokken worden over het gebruik van een dynamische voorspeller voor behandeluitkomst bij angst.
Wat moet volgens jou de volgende stap in het onderzoek zijn?
Ik zou meer inzicht willen krijgen in hoe instandhoudende factoren van angst binnen een individu fluctueren gedurende de dag en over dagen heen. Kennis hierover is momenteel nog beperkt, maar kan het onderzoek naar een dynamische voorspeller van behandeluitkomst verbeteren.
Het is belangrijk om hier meer onderzoek naar te doen. Een instrument dat iemands veranderbaarheid voorafgaand aan de behandeling effectief kan meten, kan grote klinische implicaties hebben, omdat het kan helpen om een gepersonaliseerde behandeling aan te bieden met als doel de effectiviteit te vergroten.
Welke boodschap wil je dat zorgprofessionals meenemen uit je proefschrift?
Inzicht in de veranderbaarheid van een patiënt vóór de start van de behandeling kan clinici in staat stellen om een gepersonaliseerde en effectieve behandeling aan te bieden.
Titel proefschrift:
Hoe klaar ben je op dit moment? Een dynamische en experimentele benadering voor het voorspellen van behandeluitkomsten bij angststoornissen.
Promovendus:
Vera Bouwman
Universiteit:
Universiteit Utrecht
Promotiedatum:
10 oktober 2025
Proefschrift:
Download
Over de auteur
Vera Bouwman is werkzaam als postdoctoraal onderzoeker bij de afdeling Klinische Psychologie aan de Universiteit Utrecht. Ze zet haar onderzoek naar een dynamische voorspeller van behandeluitkomst bij angst voort onder begeleiding van hoogleraar Elske Salemink.
